- Значыць, ты лiчыш, што гэта... Акiян? Што гэта ён? Але навошта? Зараз я менш за ўсё цiкаўлюся механiзмам дзеяння, але хай Бог крые, навошта?! Няўжо ты ўсур'ёз лiчыш, што ён забаўляецца з намi?! Альбо карае нас?! Гэта ж сапраўднае чарнакнiжжа! Планета, якую заваяваў нейкi д'ябал-велiкан, i вось зараз ён, зыходзячы са свайго д'ябальскага адчування гумару, падкiдвае сябрам навуковай экспедыцыi гэткiя брыдоты! Сама сапраўдны iдыятызм. Няўжо ты сам верыш у гэта?!
- Гэты д'ябал не такi дурны, - працадзiў Снаўт праз зубы.
Я здзiўлена паглядзеў на яго. Урэшце ў яго маглi не вытрымаць нервы, падумаў я, нават калi тое, што адбываецца на Станцыi, нельга вытлумачыць вар'яцтвам. Рэактыўны псiхоз?.. - прамiльгнула ў мяне думка, калi Снаўт пачаў цiхенька смяяцца.
- Зноў ставiш мне дыягназ? Не спяшайся. Па сутнасцi ты сутыкнуўся з гэтым у такой лёгкай форме, што нiчога не зразумеў!
- Ага! Д'ябал злiтаваўся з мяне.
Размова пачынала нерваваць.
- Што ты, уласна, хочаш? Каб я сказаў табе, што рыхтуюць супраць нас iкс бiльёнаў кубаметраў метафарычнай плазмы? Магчыма, нiчога.
- Як гэта нiчога? - спытаўся я здзiўлена.
Снаўт па-ранейшаму ўсмiхаўся.
- Ты ж ведаеш: навука займаецца толькi тым, як адбываецца штосьцi, а не тым, чаму адбываецца. Як? Усё пачалося праз восем або дзевяць дзён пасля эксперыменту з апраменьваннем рэнтгенам. Магчыма, Акiян адказаў на наша апраменьванне нейкiм сваiм, магчыма, прашчупваў прамянямi наш мозг i выводзiў з яго пэўныя псiхiчныя працэсы, так бы мовiць - iнкапалiраваныя.
- Iнкапалiраваныя? Гэта мяне зацiкавiла.
- Так, працэсы, адарваныя ад усяго iншага, замкнутыя ў сабе, сцiснутыя, замураваныя, нейкiя запальныя астраўкi памяцi. Ён палiчыў iх за праект... за рэцэпт... Бо ты ж ведаеш, якое падабенства маюць памiж сабой асiметрычныя крышталi храмасом i тых нуклеiнавых спалучэнняў царабразiдаў, якiя з'яўляюцца асновай працэсаў запамiнання... Спадчынная плазма гэта плазма 'запамiнання'. Значыць, ён здабыў гэта з нас, зарэгiстраваў, а пасля - сам ведаеш, што было пасля. Але чаму ён гэта зрабiў? О! Ва ўсякiм выпадку не дзеля таго, каб знiшчыць нас. Знiшчыць нас можна значна прасцей. Наогул - з яго тэхналагiчнымi магчымасцямi - ён мог зрабiць усё, што хацеў, напрыклад, замянiць нас двайнiкамi.
- Ага! - выгукнуў я. - Вось чаму ты так спалохаўся мяне тым першым вечарам!
- Так. Зрэшты, - дадаў Снаўт, - магчыма, што ён так i зрабiў. Адкуль ты ведаеш, што я сапраўды тое старое добрае Мышаня, якое прыляцела сюды два гады таму...
Снаўт хiхiкнуў, нiбыта меў асалоду ад маёй разгубленасцi, але адразу ж стаў сур'ёзны.
- Не, не, - прамармытаў ён, - i так хапае ўсяго, аж занадта... Вiдаць, адрозненняў значна больш, але я ведаю адно: i мяне i цябе можна забiць.
- А iх нельга?
- Нават не спрабуй. Страшны малюнак!
- Нiчым?
- Не ведаю. Ва ўсякiм выпадку iх нельга нi атруцiць, нi зарэзаць, нi задушыць...
- А калi атамным раскiдальнiкам прамянёў?
- А ты здолеў бы?
- Не ведаю. Калi лiчыць, што яны не людзi...
- У пэўным сэнсе яны людзi. Суб'ектыўна яны людзi. Яны не разумеюць сэнсу... свайго... паходжання. Ты, вiдаць, заўважыў гэта?
- Так, заўважыў. Але... якi гэта мае выгляд?
- Яны рэгенеруюць у неверагодным тэмпе. У немажлiвым тэмпе, проста на вачах, павер мне, i зноў пачынаюць паводзiць сябе як... як...
- Як?
- Як iх вобразы, якiя жывуць у нашай памяцi, на аснове якой...
- Так, гэта праўда, - згадзiўся я.
На маiх абгарэлых шчоках раставала мазь i капала на рукi. Я не звяртаў на гэта ўвагi.
- А Гiбарыян ведаў?.. - нечакана спытаўся я.
Снаўт зiрнуў на мяне ўважлiва.
- Цi ведаў ён тое, што i мы?
- Ага.
- Я амаль што ўпэўнены.
- Адкуль ты ведаеш? Ён табе казаў?
- Не. Але я знайшоў у яго адну кнiгу...
- 'Малы Апокрыф'?! - закрычаў я i сарваўся з месца.
- Так. А адкуль ты ведаеш? - занепакоена спытаўся Снаўт i вылупiўся на мяне.
Я адмоўна пакiваў галавой.
- Не хвалюйся. Ты ж бачыш, што я апечаны i зусiм не рэгенерую, - супакоiў я. - Ведаеш, ён пакiнуў мне пiсьмо. Яно было ў кабiне.
- Гэта праўда?! Пiсьмо? Што ў iм напiсана?
- Не надта шмат. Гэта хутчэй запiска, а не пiсьмо. Бiблiяграфiчная даведка да 'Салярыстычнага дадатку' i да гэтага 'Апокрыфа'. Што гэта такое?
- Даўняя гiсторыя. Мо яна нам што-небудзь дасць. Трымай.
Снаўт дастаў з кiшэнi тоненькую кнiгу ў скураным пераплёце з патрапанымi вугалкамi i працягнуў мне.
- А Сарторыус?.. - спытаўся я, хаваючы кнiгу.
- Што Сарторыус? У такой сiтуацыi кожны паводзiць сябе як... умее. Ён iмкнецца трымацца нармальна, для яго гэта азначае - афiцыйна.
- Ну, ты ведаеш!
- Але ж гэта так. Я аднойчы трапiў з iм у сiтуацыю, падрабязнасцi якой не маюць асаблiвага значэння, дастаткова сказаць, што ў нас на восем чалавек засталося пяцьсот кiлаграмаў кiслароду. Адзiн за адным пакiдалi мы свае звыклыя штодзённыя заняткi, у рэшце рэшт мы ўсе хадзiлi няголеныя, толькi ён галiўся, чысцiў туфлi. Такi ўжо ён чалавек. Вядома, што б зараз нi зрабiў Сарторыус, усё будзе або прытворствам, або камедыяй, або злачынствам.
- Злачынствам?
- Ну няхай не злачынствам. Можна прыдумаць якое-небудзь iншае слова. Напрыклад, 'рэактыўны развод'. Падабаецца?
- Ты вельмi дасцiпны, - прамовiў я.
- А ты хацеў, каб я плакаў? Прапануй што-небудзь сам.
- Ат, не чапай ты мяне.
- Не, я сур'ёзна: ты ведаеш цяпер амаль тое, што i я. У цябе ёсць якi-небудзь план?
- Якi там план? Я не ўяўляю, што буду рабiць, калi... зноў з'явiцца. Павiнна ж з'явiцца?
- Вiдаць, павiнна.
- А як яны трапляюць на Станцыю, Станцыя ж зачынена герметычна? А мо абшыўка...
Снаўт пакруцiў галавой.
- Справа не ў абшыўцы. Не маю паняцця як. Часцей госцi з'яўляюцца, калi прачынаешся, але ж час ад часу трэба i паспаць.
- А калi замкнуцца?
- Дапамагае не вельмi доўга. Ёсць iншыя спосабы... сам ведаеш якiя.
Снаўт устаў. Я таксама.
- Паслухай, Снаўт... Ты гатовы лiквiдаваць Станцыю, але хочаш, каб такая прапанова зыходзiла ад мяне?
Снаўт пакруцiў галавой:
- Усё не так проста. Вядома, мы заўсёды можам уцячы, хоць бы на Сатэлоiд, i адтуль падаць сiгнал SOS. Нас палiчаць, вядома, вар'ятамi - якi-небудзь санаторый на Зямлi, аж да той пары, пакуль усе мы спакойна
