«Pars Donati, Donatistae, Donatiani». Ранее их обычно называли «Pars Majorini». В самом деле, Оптат Милевийский, похоже, знает только одного Доната. Но донатисты явно отличают Доната Великого Карфагенского от Доната из Казе Нигре. То же самое можно сказать и об Августине, Contra Cresconium Donat, ii, 1, хотя раньше он тоже путал этих двоих.
«Cellas circumientes rusticorum». Отсюда название Circumcelliones. Но сами они называли себя Milites Christi Agonistici. Дата и история их возникновения неизвестны. По словам Оптата Милевийского, впервые они появились при Константе в 347 г.
Августин рассказывает об этих дебатах в своем Breviculus Collationis cum Donatistis (Opera, tom. ix, p. 545–580).
О мнении Августина см. §27, ближе к концу.
Aug. Contra litems Petil., 1. i, cap. 5 (tom. ix, p. 208): «Qui fidcm a perfido sumserit, non fidem percipit, sed reatum; omnis enim res origine et radiee consista, et si caput non habet aliquid, nihil est».
Августин, ad Catholicos Epistola contra Donatistas, обычно цитируется под более кратким заглавием De unitate Ecclesiae, с. 12 (Bened. ed., tom. ix, p. 360):
«Quomodo coeptum si/ ab Jerusalem, et deinde processum in Judaeam et Samarium, et inde in totam terram, ubi adhuc crescit ecclesia, donee usque in finem etiam reliquas gentes, ubi adhuc non est, obtineat, scripturis Sanctis testibus consequenter ostenditur; quisquis aliud evangelizaverit, anathema sit. Aliud autem evangelizat, qui periisse dicit de caetero mundo ecclesiam et in parte Donati in sola Africa remansisse dicit. Ergo anathema sit. Aut legat mihi hoc in scripturis Sanctis, et non sit anathema».
Contra literas Petiliani, 1. i, c. 7 (Opera, tom, ix, p. 209): «Origo mea Christus est, radix mea Christus est, caput meum Christus est…». Там же: «Me innocentem non facit, nisi qui mortuus est propter delicta nostra et resurrexit propter justificationem nostram. Non enim in ministrum, per quern baptizor, credo; sed in cum qui justificat impium, ut deputetur mihi fides in Justitium».
Августин, Contra Epistolam Parmeniani, 1. iii, c. 2, §10–15 (Opera, tom, ix, p. 62–66).
Breviculus Collat. c. Don. Dies tert., c. 8, §10 (Opera, ix, p. 559): «Zizania inter triticum non in ecclesia, sed in ipso mundo permixta dixerunt, quoniam Dominus ait, Ager est mundus» (Мф. 13:38). Об экзегетическом аспекте этого спора см.: Trench, Notes on the Parab les, p. 83 sqq. (9th Lond. edition, 1863), и Lange, Commentary on Matt, xiii (Amer. ed. Schaff, p. 244 sqq.).