Цяпер Суддзю, што спаў ужо каля гадзіны,
Ішоў будзіць, меў, пэўне, важныя навіны
Кніга другая. Замак
Змест. Паляванне з гончымі на асочанага. Госць у замку. Апошні з прыдворных расказвае гісторыю апошняга з Гарэшкаў. Позірк у сад. Дзяўчына ў агурках. Снеданне. Пецярбургскі анекдот пані Талімэны. Новы выбух спрэчкі за Кусага і Сокала. Інтэрвенцыя Робака. Прамова Войскага. Заклад. У грыбы!.
Хто з нас юнацкіх год не помніць, як, бывала,
Ішоў са стрэльбай полем, свішчучы удала,
Калі ні плот, ні вал ніякі не спужае,
Калі мяжа не спыніць нават і чужая.
Бо у Літве стралок, як тое судна ў моры,
Куды захоча, вольна ходзіць па прасторы.
Ён, як прарок, глядзіць у неба, дзе ў аблоку
Шмат знакаў для стралецкага адкрыта зроку,
Або з зямлёй гаворыць, што для мешчаніна
Глухая, а яму штось шэпча безупынна.
Вось драч на сенажаці рэзка адазваўся
I, як шчупак у Нёмне, у траве схаваўся,
А тут над галавою раззвінеўся песняй
Званочак ранні - жаўранак, вястун прадвесняў.
А там арол зашастаў крыллямі над пашай
I, як цара камета, вераб'ёў настрашыў.
А ястраб, узляцеўшы высака ў блакіты,
Трапечацца, як шпількай матылёк прыбіты,
I, зайца ўгледзеўшы ці птушку вострым зрокам,
Нырне раптоўна долу, быццам зорка ў змроку.
Калі ж вярнуцца нам з вандроўкі Бог дазволіць,
Каб жыць зноў мірна ўдому, працаваць на полі,
У конніцы служыць, што зайцаў даганяе,
Або ў пяхоце, што на птушкі стрэльбы мае,
Не ведаць іншых, як каса і серп, рыштункаў,
Другіх газет, апроч дамашніх разрахункаў?
Над Сапліцовам сонейка ўзышло і ўпала
На стрэхі, шчылкамі ўглыб пуні завітала.
І па зялёным, свежым і пахучым сене,
З якога далятала моладзі храпенне,
Паўзлі з мігценнем светлым залатыя смужкі
З дзіры ў страсе і выглядалі, быццам стужкі.
І вось казыча вусны спячых промень ранка,
Як каласком дзяўчына, будзячы каханка.
Вось вераб'і цвіркочуць, скачучы па стрэхах,
Гусак загагаў тройчы, а за ім, як рэха,
Увесь птушыны двор стаў адклікацца ў хоры,
I статак зарыкаў, выходзячы з аборы.
Усталі ўсе. Тадэвуш сну прагнаць не можа,
Бо найпазней заснуў. Збянтэжыў, растрывожыў
Яго ўчарашні дзень, дык пеўні ўжо запелі,
А ён не сплюшчыў вока і ў сваёй пасцелі
Круціўся так, што ў сене ледзьве не ўтапіўся.
Ён моцна спаў, ды вось ад ветру падхапіўся,
Калі старыя дзверы заскрыпелі звонка
І бернардын ксёндз Робак стаў ля застаронка.
Ён крыкнуў: 'Surge, puer!' - і жартліва ўзняты
