– Благие?
– Ага. Дужа кепскія. Проста нялюдскія.
Камандзір памаўчаў, падумаў і, усё не паднімаючы рук з ежай, запытаўся:
– А ты кто же будешь?
– Ды баба. Калгасьніца. Серафімай завуць.
– Ну что ж, значит, Серафима? Семья у тебя большая?
– Не-а. Адна я.
– Одна?
– Адна. Адзінокая, – сумна прызналася Серафімка.
– В Любошах живёшь?
– У Любашах, ага. Папалілі Любашы, адны галавешкі асталіся.
– Да-а, – раздумна сказаў камандзір і змоўк. Яна таксама маўчала, ня ведаючы, што сказаць яшчэ.
– Ты никому только… Про меня. Понимаешь? – сказаў ён пасьля.
– Анягож. Я – нікому.
– Может, я поправлюсь еще. А там… Посмотрим.
– Дык папраўляйцеся. Я вам буду насіць, што трэба.
– Спасибо, тётка. Видно, хорошая ты душа, – пранікнёна сказаў Хлебнікаў, і Серафімка ледзьве стрымалася, каб не за-плакаць ад пахвалы гэтага небаракі.
– Доктара б вам. Ды нешта тут…
– Да, доктора… Но, наверно, увы! Может, если бы кого из начальства… Из прежнего руководства, может. Связаться чтоб.
– Каб жа быў хто! – сказала яна. – А то ў Любашах ні бры-гадзіра, ні старшыні. Старшыня дык у Судзілавічах жыў. Парцейны. Але ці застаўся цяпер?..
– Да-а… Всё рухнуло! Как в прорву… Немцев пока нет?
– Пакуль не было. Можа, абыдуць?
– Нет, не обойдут. Скоро появятся, – выдыхнуў Хлебні-каў і зноў трудна і надоўга змоўк.
Можа, ён заснуў ці забыўся на яе тут прысутнасьць, – веда-ма, чалавек бяз зроку, – і яна доўга сядзела ціхенька, бы мыш-ка, стараючыся нічым не патрывожыць яго. Хлеб і бульбі-ны ён усё трымаў у руках, але ні разу не ўкусіў нават. У блін-дажы было суха і, здаецца, ня холадна, ня тое, што ў тран-шэі, адзін бок якой – відаць было на ўваходзе – мачыла даж-джом, і мутная вада з даху тоненькім цурком лілася ў тран-шэю. Трохі яшчэ разважыўшы, Серафімка вылезла з блінда-жу і раптам азірнулася ў траншэі – здалося, нехта мільгануў зводдаль за абрушанай траншэйнай
